Chúng tôi vẫn thường nói với phụ huynh rằng những bài tập và trò chơi toán tư duy hay nhất đôi khi không nằm trong sách vở, giống như lần chúng tôi ghé thăm một gia đình học viên vào chiều thứ Bảy, đúng lúc mẹ bé đang chuẩn bị bữa tối. Cậu con trai bảy tuổi đứng cạnh bàn, được mẹ nhờ lấy đủ số bát cho cả nhà. Bé đếm đi đếm lại ba lần vẫn chưa chắc, trong khi bài kiểm tra cộng trừ ở lớp bé toàn làm đúng.
Chúng tôi nhận ra một điều khá thú vị. Trẻ có thể tính nhanh trên giấy nhưng lại lúng túng trước một câu hỏi rất đời thường: cần bao nhiêu là đủ. Từ buổi chiều đó, chúng tôi bắt đầu gợi ý cho nhiều phụ huynh một cách luyện tập không cần sách vở: biến bếp nấu ăn cuối tuần thành những bài tập và trò chơi toán tư duy nho nhỏ.
Kỹ năng ước lượng ít được chú trọng dù rất hữu ích trong đời sống
Ước lượng là khả năng áng chừng một con số mà không cần đếm hay đo chính xác. Nói dễ hiểu, đó là lúc con nhìn một nhóm đồ vật rồi đoán ra số lượng gần đúng, thay vì phải đếm từng cái. Kỹ năng này khác hẳn việc giải một phép tính có sẵn số liệu trên giấy.
Ở trường, trẻ được luyện rất nhiều bài cộng trừ nhân chia theo khuôn mẫu. Đề bài cho sẵn số liệu, con chỉ cần áp dụng đúng công thức. Nhưng cuộc sống thật không đưa sẵn số liệu như vậy. Đi siêu thị, con phải áng chừng còn bao nhiêu tiền. Dọn bàn ăn, con phải đoán cần mấy cái ghế. Đây chính là chỗ nhiều trẻ giỏi toán trên giấy lại bối rối.
Theo kinh nghiệm của chúng tôi khi đồng hành cùng nhiều lớp tiểu học, kỹ năng ước lượng thường bị bỏ quên vì nó không xuất hiện trong đề kiểm tra. Không có điểm số nào chấm việc con đoán đúng hay sai một cách áng chừng. Nhưng ước lượng lại là nền tảng cho cảm quan số học, thứ giúp con phát hiện ngay một phép tính bị sai vì kết quả nghe vô lý.
Bữa cơm gia đình cuối tuần, hoá ra, lại là một lớp học ước lượng khá lý tưởng. Không áp lực điểm số, không giới hạn thời gian, con được thử sai thoải mái. Nguyên liệu, chén đĩa, số người ăn đều là những con số thật, gắn liền với nhu cầu thật của cả nhà.
Chúng tôi cũng lưu ý với phụ huynh một điều: mỗi độ tuổi cần một cách tiếp cận khác nhau. Trẻ mẫu giáo chỉ nên ước lượng số lượng nhỏ, còn trẻ lớp bốn lớp năm có thể thử áng chừng cả khối lượng hay dung tích. Ai muốn tìm hiểu kỹ hơn có thể xem thêm lộ trình học toán phù hợp từng độ tuổi của con mà chúng tôi đã tổng hợp riêng.
Cách biến bữa nấu ăn cuối tuần thành bài tập và trò chơi toán tư duy về ước lượng
Bước đầu tiên chúng tôi thường gợi ý là cho con ước lượng số chén, đĩa, muỗng cần chuẩn bị cho bữa ăn, trước khi tính chính xác. Hãy hỏi con: nhà mình có mấy người, theo con cần bao nhiêu cái chén? Để con nói ra một con số áng chừng trước, rồi mới cùng đếm lại để kiểm tra.
Cách làm này nghe đơn giản nhưng hiệu quả rõ rệt. Con buộc phải hình dung trong đầu trước khi được kiểm chứng bằng cách đếm thật. Nếu đoán sai, đừng sửa ngay. Hỏi lại vì sao con nghĩ con số đó, để con tự điều chỉnh cách ước lượng ở lần sau.
Bước thứ hai, khó hơn một chút, là nhờ con áng chừng lượng nguyên liệu trước khi đong đo cụ thể. Ví dụ khi làm bánh, hỏi con nghĩ cần mấy thìa đường trước khi lấy thìa đong ra đo thật. Đây là lúc khái niệm phân số bắt đầu len vào tự nhiên, nửa thìa, một phần tư bát, mà con không hề cảm thấy mình đang học công thức trên lớp.
Chúng tôi từng hướng dẫn một phụ huynh áp dụng đúng cách này với bé gái học lớp ba. Ban đầu bé toàn đoán quá tay, gấp đôi gấp ba lượng thật. Sau khoảng bốn buổi cuối tuần liên tiếp, bé bắt đầu áng chừng gần sát, phần sai lệch chỉ còn rất nhỏ.
Với những khái niệm trừu tượng như phân số, chúng tôi thường khuyên phụ huynh diễn giải bằng ngôn ngữ đời thường trước. Bên mình từng chia sẻ cách giải thích khái niệm phân số bằng ngôn ngữ trẻ em, phụ huynh có thể đọc trước rồi quay lại nấu ăn để con áp dụng thử ngay.
Một lưu ý nhỏ: đừng biến buổi nấu ăn thành bài kiểm tra trá hình. Nếu con đoán sai liên tục và bắt đầu cáu, hãy tạm dừng, chuyển sang phần con thích như trộn bột hay nêm gia vị. Mục tiêu là giữ không khí vui, chứ không phải ép con ra đáp số đúng bằng mọi giá.
Lợi ích của bài tập và trò chơi toán tư duy qua nấu ăn cuối tuần
Lợi ích đầu tiên và rõ nhất là con hình thành được cảm quan về số lượng trong đời sống thực. Khi đã quen ước lượng chén đĩa, nguyên liệu, con sẽ tự nhiên áp dụng sang tình huống khác: đoán số bước chân tới trường, áng chừng số tiền cần mang khi đi chợ cùng mẹ. Đây là loại tư duy khó luyện chỉ bằng cách làm bài tập trong sách.
Lợi ích thứ hai nằm ở tâm lý học tập. Giờ nấu ăn gia đình trở thành một hoạt động học toán tư duy nhẹ nhàng, vui vẻ, không mang dáng dấp bài tập về nhà. Con không biết mình đang học toán, con chỉ đang phụ mẹ nấu cơm. Với gia đình muốn có thêm lựa chọn tương tự, chúng tôi có tổng hợp những trò chơi toán tư duy giúp con học mà không thấy áp lực, có thể xen kẽ cùng buổi nấu ăn cuối tuần.
Chúng tôi cũng nhận thấy một hiệu ứng phụ khá thú vị. Nhiều phụ huynh sau một thời gian áp dụng bắt đầu tự nghĩ thêm trò chơi ước lượng riêng cho gia đình mình, rồi chia sẻ lại trong các nhóm phụ huynh khác. Có người còn nảy ra ý định gom những công thức và trò chơi này thành bộ tài liệu nhỏ để giới thiệu online cho các gia đình cùng quan tâm.
Nếu phụ huynh nào có ý định kinh doanh tương tự, việc có một website bán hàng chuyên nghiệp để giới thiệu sản phẩm cũng là điều đáng cân nhắc, có thể tìm hiểu thêm tại đây.
Ngoài ra, hoạt động này còn giúp gắn kết gia đình. Bố mẹ bận rộn cả tuần, cuối tuần có một khoảng thời gian cùng con vào bếp, vừa trò chuyện vừa học, đáng giá hơn nhiều so với việc ngồi kèm con làm phiếu bài tập. Theo quan sát của chúng tôi, những gia đình duy trì thói quen này đều đặn trong khoảng hai, ba tháng thường thấy con tự tin hơn hẳn khi ước lượng, kể cả ở môn học khác chứ không riêng gì toán.
Kết luận
Không phải gia đình nào cũng có thời gian ngồi kèm con làm bài tập mỗi tối, nhưng hầu như nhà nào cũng nấu ăn cuối tuần. Chúng tôi tin đó chính là cơ hội dễ bị bỏ phí nếu không tận dụng. Chỉ cần một câu hỏi đơn giản trước khi đếm hay đong đo, con đã có thêm một lần luyện tư duy ước lượng mà không cảm thấy mình đang học.
Nếu phải chọn một việc để bắt đầu ngay cuối tuần này, chúng tôi khuyên phụ huynh hãy thử với việc nhỏ nhất. Đó là nhờ con đoán số chén trước khi dọn bàn. Đừng vội sửa nếu con đoán sai, hãy để con tự nhận ra qua vài lần thử. Bài tập và trò chơi toán tư duy, xét cho cùng, không nằm ở quyển sách nào cả. Nó nằm ngay trong những việc quen thuộc con làm cùng gia đình mỗi tuần.
