Một chị phụ huynh từng kể với chúng tôi về con gái đang học lớp ba. Con làm bài đều đặn, nhưng cứ đến giờ toán là lại xị mặt. Bé bảo ngày nào cũng chỉ giải những con số có sẵn, nghe chán lắm. Chị thử đổi cách: nhờ con tự nghĩ ra một đề bài về điều con thích. Con chọn chuyện bán bánh kẹo ở cổng trường, hào hứng vẽ thêm hình minh họa, rồi còn đọc đề cho cả nhà cùng giải. Chỉ một thay đổi nhỏ mà không khí học toán trong nhà đã khác hẳn.
Tình huống này khá quen với nhiều gia đình có con nhỏ. Phương pháp giúp trẻ yêu thích toán học qua việc cho con tự đặt đề bài đang được không ít phụ huynh và giáo viên tiểu học áp dụng. Tuy vậy, nhiều người vẫn băn khoăn không biết bắt đầu từ đâu. Làm sao để cách này thật sự hiệu quả, chứ không chỉ là một trò chơi thoáng qua?
Phương pháp giúp trẻ yêu thích toán học qua việc tự đặt đề có thật sự hiệu quả?
Khi chỉ làm bài có sẵn, trẻ rất dễ thấy nhàm chán. Con dần trở nên thụ động, làm theo khuôn mẫu mà chưa chắc đã hiểu vì sao phải làm như vậy. Hôm nay là dạng bài này, ngày mai vẫn là dạng ấy. Đề không khó, nhưng sự lặp lại đều đều khiến hứng thú dần phai đi.
Trẻ không còn tò mò về con số nữa, chỉ muốn làm cho xong để được nghỉ. Chúng tôi nhận thấy nhiều phụ huynh nghĩ rằng cứ cho con làm thêm bài là con sẽ giỏi hơn. Số lượng bài tất nhiên có ích.
Khác biệt lớn hơn nằm ở cách trẻ tiếp cận bài toán. Khi con được làm chủ một tình huống, con không còn là người chờ đáp án. Con trở thành người khám phá.
Đó chính là gốc rễ của sự yêu thích. Con bắt đầu hỏi “nếu đổi số này thì sao?”. Chính những câu hỏi ấy làm toán học trở nên sống động.
Việc tự đặt đề còn buộc trẻ hiểu cấu trúc bài toán từ bên trong. Muốn viết một đề có lời giải, con phải biết mình đang dùng phép tính nào. Con cũng cần biết kết quả cần tìm là gì. Nhờ vậy, kiến thức không nằm rời rạc mà gắn với đời sống của con.
Bắt đầu từ đâu khi cho con tự đặt đề?
Bạn không cần chuẩn bị gì quá cầu kỳ. Hãy chọn một chủ đề quen thuộc với con, chẳng hạn đi chợ cùng bà, xếp hàng mua kem hay chia bánh cho các bạn trong lớp. Ở giai đoạn đầu, chỉ cần con kể lại một tình huống và đặt một câu hỏi nhỏ về nó.
Chẳng hạn, một bé lớp hai có thể viết: “Mẹ mua 3 hộp bút, mỗi hộp có 5 cây. Hỏi có tất cả bao nhiêu cây bút?” Bạn đọc lại đề cùng con. Hỏi con xem đề đã đủ thông tin chưa, rồi thử giải. Nếu lời giải đúng, hãy khen cụ thể phần con làm tốt. Nếu chưa, cùng con sửa lại câu chữ là đủ.
- Chọn một tình huống con đã trải qua hoặc rất thích.
- Để con kể bằng lời trước, rồi mới viết thành đề.
- Giải thử để kiểm tra đề có hợp lý không.
- Đổi vai: bạn giải đề của con, con đóng vai người chấm bài.
Điều quan trọng là để con cảm thấy đề của mình được coi trọng. Một lời nhận xét chân thành thường có tác dụng hơn cả chục bài tập thêm.
Lưu ý để cách này bền lâu, không thành áp lực
Phương pháp này chỉ phát huy tác dụng khi không biến thành nhiệm vụ nặng nề. Nếu bạn ép con mỗi ngày phải nộp đủ ba đề thật hay, con sẽ sớm chán. Hãy để việc đặt đề xuất hiện tự nhiên, khoảng một đến hai lần mỗi tuần là đủ.
Cũng đừng vội so sánh con với bạn cùng lớp. Mỗi trẻ có tốc độ và cách diễn đạt riêng. Có bé viết đề rất ngắn nhưng logic chặt chẽ. Có bé lại kể dài dòng mà thiếu dữ kiện. Bạn chỉ cần thấy con tiến bộ so với chính mình tuần trước là đã đủ đáng mừng.
Trong quá trình đồng hành, bạn có thể gặp vài tình huống quen thuộc. Con có thể đặt đề quá khó hoặc quên dữ kiện. Đó là chuyện bình thường. Hãy bình tĩnh gợi mở bằng câu hỏi thay vì đưa đáp án ngay.
Chúng tôi từng thấy một phụ huynh thử cách này với con trai học lớp bốn. Ban đầu con viết đề rất vụn vặt. Sau vài tuần, con đã biết tự kiểm tra lại dữ kiện trước khi nộp.
Nếu bạn muốn đa dạng hoá hoạt động, có thể tham khảo bài Dạy Con Hiểu Phép Nhân Trước Khi Học Thuộc Bảng Cửu Chương. Bài viết chia sẻ cách biến một khái niệm khô khan thành trải nghiệm gần gũi. Với các bài toán số thập phân, bạn cũng có thể xem thêm Giải Thích Số Thập Phân Cho Trẻ Tiểu Học Bằng Ví Dụ Tiền để con có thêm chất liệu đặt đề.
Gợi ý nguồn tham khảo cho phụ huynh và giáo viên
Khi cần thêm nền tảng về cách học toán theo từng giai đoạn, bạn có thể tìm hiểu tài liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo về chương trình toán tiểu học. Đây là nguồn đáng tin để đối chiếu mục tiêu học tập với hoạt động bạn đang làm ở nhà.
Chúng tôi cũng khuyến khích giáo viên và phụ huynh xem thêm Phương pháp giúp trẻ yêu thích toán học từ tiểu học. Bài này cho cái nhìn tổng thể hơn về lộ trình nuôi dưỡng hứng thú cho con.
Kết luận
Để con tự đặt đề bài là cách đơn giản nhưng đáng thử để đưa niềm vui trở lại với môn toán. Khi con được làm chủ tình huống, con học cách quan sát, suy nghĩ và kiểm chứng. Hứng thú không đến từ việc làm nhiều bài. Nó đến từ cảm giác con đã tự tạo ra điều gì đó có ý nghĩa.
Hãy bắt đầu từ một tình huống nhỏ trong cuộc sống hằng ngày, kiên nhẫn đồng hành và trân trọng từng đề bài của con. Chỉ sau vài tuần, bạn sẽ thấy không khí học toán trong nhà nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
