Kinh nghiệm đồng hành cùng con học toán mà chúng tôi tích lũy qua nhiều năm làm việc với các gia đình cho thấy một điều khá bất ngờ. Trẻ giỏi toán thường không phải vì thông minh vượt trội. Phần lớn là nhờ được đồng hành đúng cách, đúng thời điểm và đúng tâm lý. Chúng tôi nhận ra điều này không phải từ sách vở mà từ những buổi học thật, nơi có những đứa trẻ khóc vì một bài toán và những người mẹ lo lắng ngồi bên cạnh.
Chúng tôi từng gặp rất nhiều phụ huynh lo lắng khi con sợ toán. Có bé né tránh làm bài tập mỗi tối. Có bé bật khóc chỉ vì vừa mở vở toán ra. Trong bài viết này, đội ngũ muốn chia sẻ lại những bài học thực tế, được đúc kết từ các buổi làm việc cùng học sinh và phụ huynh suốt nhiều năm qua. Nếu bạn là phụ huynh đang loay hoay vì con ngại toán, hy vọng những gì chúng tôi kể dưới đây sẽ giúp bạn bớt áp lực hơn.
Vì sao cách đồng hành quan trọng hơn việc học thuộc công thức
Nhiều phụ huynh tin rằng chỉ cần con thuộc công thức và làm thật nhiều bài tập là sẽ giỏi toán. Chúng tôi cũng từng nghĩ như vậy. Cho đến khi làm việc cùng một bé lớp 3, tạm gọi là Bin.
Bin làm đúng gần hết bài tập trên lớp. Nhưng cứ đến giờ kiểm tra, bé lại quên sạch cách làm. Sau vài buổi trò chuyện, chúng tôi nhận ra Bin học toán bằng cách học thuộc từng bước. Bé không hiểu vì sao phải làm như vậy. Vì thế, chỉ cần đổi đề một chút là bé lúng túng ngay.
Từ trường hợp ấy, đội ngũ rút ra một nguyên tắc xuyên suốt trong công việc. Đồng hành cùng con học toán không có nghĩa là ngồi kèm con giải hết bài tập từ đầu đến cuối. Điều quan trọng hơn là giúp con hiểu bản chất của phép tính. Khi hiểu, con sẽ tự tin làm bài mà không cần ai nhắc từng bước một. Bạn có thể thử hỏi con vì sao phép tính lại ra như vậy, thay vì chỉ kiểm tra đáp số.
Những sai lầm phụ huynh hay mắc khi kèm con học toán tại nhà
Trong quá trình tư vấn, chúng tôi nhận thấy một số sai lầm lặp đi lặp lại. Phần lớn xuất phát từ sự sốt ruột, mong con học nhanh và học nhiều cùng lúc. Nỗi lo ấy hoàn toàn dễ hiểu, nhưng cách thể hiện nó đôi khi lại phản tác dụng.
Sai lầm đầu tiên là sốt ruột khi con làm chậm. Nhiều bậc phụ huynh giục con, thậm chí giành làm hộ khi thấy con suy nghĩ lâu. Khoảng lặng ấy thực ra rất cần thiết, vì đó là lúc con đang tự tư duy. Khi người lớn vội vàng can thiệp, con mất cơ hội tự tìm lời giải và dần quen với việc chờ người khác chỉ đường.
Sai lầm thứ hai là so sánh con với bạn cùng lớp. Câu nói “bạn A làm nhanh hơn con” nghe thì vô hại, nhưng với trẻ nhỏ, nó gieo vào lòng các em nỗi sợ sai và sợ bị đánh giá. Từ đó, con ngại thử những cách giải mới, vì sợ làm khác đi sẽ bị chê.
Sai lầm thứ ba là chỉ quan tâm đáp số đúng hay sai. Khi người lớn chỉ nhìn kết quả cuối cùng, con sẽ học theo kiểu đối phó để được điểm, chứ không thật sự hiểu bản chất vấn đề. Chúng tôi thường khuyên phụ huynh dành thêm vài phút để hỏi con đã nghĩ thế nào, vì cách tư duy đôi khi quý hơn chính đáp số.
- Bắt con luyện quá nhiều bài trong một buổi: con dễ quá tải và rồi học vì bị ép, không còn chút hứng thú nào.
- Dùng lời trách móc khi con làm sai: câu “con dốt toán quá” là điều chúng tôi luôn khuyên tránh, vì nó gắn nhãn tiêu cực cho trẻ ngay từ nhỏ.
Chúng tôi hiểu phụ huynh nào cũng mong con học tốt. Nhưng đôi khi chính sự nôn nóng lại khiến hành trình đồng hành trở nên nặng nề hơn mức cần thiết. Nếu nhận ra mình đang rơi vào một trong những sai lầm trên, điều đầu tiên nên làm là chậm lại một nhịp.
Đồng hành theo từng độ tuổi, mỗi giai đoạn một cách riêng
Mỗi giai đoạn tuổi, trẻ cần một cách đồng hành khác nhau. Đây là điều chúng tôi luôn nhấn mạnh với phụ huynh trong các buổi tư vấn trực tiếp, vì áp dụng sai thời điểm thì phương pháp tốt đến mấy cũng khó phát huy.
Với trẻ mầm non, toán học nên xuất hiện qua các hoạt động chơi hằng ngày. Đếm số bậc thang khi lên cầu thang là một bài học toán tự nhiên. Đếm số quả táo khi đi chợ cùng mẹ cũng vậy. Giai đoạn này, con chưa cần làm bài tập trên giấy, và bạn cũng không nên vội ép con nhận diện con số quá sớm.
Với trẻ lớp 1 và lớp 2, việc học toán nên gắn liền với đồ vật cụ thể. Que tính, hạt đậu, hình khối đều giúp con hình dung phép cộng, phép trừ rõ ràng hơn. Điều này dễ hiểu hơn nhiều so với việc chỉ nhìn những con số trừu tượng trên trang giấy.
Với trẻ từ lớp 3 trở lên, con bắt đầu tiếp cận các dạng toán có lời văn, phân số và hình học cơ bản. Ở giai đoạn này, phụ huynh nên khuyến khích con tự đặt câu hỏi. Hãy để con tự tìm nhiều cách giải cho cùng một bài toán, thay vì chỉ đưa ra một cách làm duy nhất. Khi con biết có nhiều con đường đi đến đáp án, con sẽ linh hoạt hơn rất nhiều.
Chúng tôi có một bài viết đi sâu hơn về phương pháp giúp trẻ yêu thích môn toán ngay từ bậc tiểu học. Phụ huynh có thể tham khảo để xây dựng lộ trình phù hợp với con mình.
Biến giờ học toán thành giờ chơi ngay trong gian bếp nhà mình
Một trong những kinh nghiệm chúng tôi tâm đắc nhất là biến việc học toán thành trò chơi hằng ngày. Không cần sách vở, cũng không cần phải ngồi vào bàn học nghiêm túc. Chỉ cần một chút sáng tạo là đủ.
Chúng tôi từng gợi ý cho một phụ huynh có con gái sáu tuổi, rất ngại làm bài tập toán. Thay vì bắt con ngồi vào bàn, chị chuyển sang chơi trò “siêu thị” cùng con mỗi tối. Con đóng vai người bán hàng, mẹ đóng vai khách mua. Con phải tính tiền, tính tiền thừa, và so sánh giá cả giữa các món đồ trên kệ tưởng tượng.
Chỉ sau hai tuần, chị nhắn lại cho chúng tôi rằng con gái chủ động rủ mẹ chơi tiếp. Bé không hề biết đó chính là bài tập toán mà chúng tôi đã gợi ý từ đầu. Theo chúng tôi, đây là minh chứng khá rõ rằng trẻ không thật sự sợ toán. Trẻ chỉ sợ cách học nhàm chán và áp lực từ người lớn.
Nếu bạn muốn có thêm ý tưởng, chúng tôi đã tổng hợp khá kỹ trong bài viết về những trò chơi toán tư duy giúp con học mà không thấy áp lực. Nhiều hoạt động trong đó có thể áp dụng ngay tại nhà mà không cần chuẩn bị cầu kỳ.
Khi con sợ toán, phụ huynh nên nói gì
Đây là câu hỏi chúng tôi nhận được nhiều nhất từ phụ huynh trong suốt những năm tư vấn. Một bé gái lớp 4 từng nói với chúng tôi rằng con “sinh ra đã không hợp với toán”. Câu nói ấy khiến chúng tôi trăn trở rất lâu sau đó.
Sau khi tìm hiểu, chúng tôi phát hiện bé từng bị điểm kém một lần và bị mẹ trách trước mặt cả nhà. Từ đó, bé tự gắn nhãn cho bản thân là “dốt toán”. Bé né tránh môn học này suốt hai năm liền, dù thực chất khả năng tư duy của bé không hề kém.
Chúng tôi khuyên phụ huynh, khi con làm sai, đừng vội nói “con sai rồi”. Thay vào đó, hãy hỏi “con nghĩ sao mà ra kết quả này?”. Cách hỏi ấy giúp con không cảm thấy bị phán xét, nên con sẽ cởi mở chia sẻ cách suy nghĩ của mình. Người lớn cũng dễ dàng nhận ra chỗ con hiểu sai để điều chỉnh kịp thời.
Ngoài ra, bạn nên tránh câu nói kiểu “ba mẹ ngày xưa cũng dốt toán”. Câu này tưởng như an ủi nhưng vô tình khiến con nghĩ rằng học kém toán là điều di truyền, không thể thay đổi. Một câu nói nhỏ như vậy đôi khi để lại dấu ấn rất lâu trong suy nghĩ của trẻ.
Giải thích khái niệm toán học bằng ngôn ngữ con thật sự hiểu
Một khó khăn khác mà rất nhiều phụ huynh gặp phải là không biết cách giải thích khái niệm toán học sao cho con dễ hiểu. Những khái niệm như phân số, số âm hay diện tích đều khá trừu tượng với trẻ nhỏ, nên người lớn dễ rơi vào tình trạng giảng giải mãi mà con vẫn ngơ ngác.
Chúng tôi thường gợi ý phụ huynh gắn khái niệm với những vật thật trong nhà. Muốn giải thích phân số, hãy cắt một chiếc bánh pizza thành nhiều phần bằng nhau. Muốn giải thích số âm, có thể dùng ví dụ nhiệt độ ngoài trời xuống dưới không độ hoặc số tiền đang nợ. Trẻ tiếp thu tốt hơn hẳn khi khái niệm gắn liền với hình ảnh quen thuộc trong đời sống hằng ngày.
Chúng tôi có một bài viết riêng phân tích kỹ hơn về cách giải thích khái niệm toán học bằng ngôn ngữ gần gũi với trẻ. Bạn có thể đọc thêm để có nhiều ví dụ áp dụng ngay cho con.
Kiên nhẫn là yếu tố phụ huynh hay bỏ quên nhất
Trong tất cả các yếu tố ảnh hưởng đến việc học toán của con, kiên nhẫn là điều dễ bị bỏ quên nhất. Phụ huynh thường tập trung vào phương pháp, tài liệu, hay việc tìm gia sư giỏi. Nhưng ít ai để ý rằng chính thái độ kiên nhẫn của người lớn mới là nền tảng giúp trẻ dám thử, dám sai và dám hỏi lại khi chưa hiểu.
Chúng tôi từng chứng kiến một người mẹ ngồi cạnh con suốt nửa tiếng. Chị không nhắc, không gợi ý, chỉ lặng lẽ ngồi bên cạnh khi con loay hoay với một bài toán khá đơn giản. Khi con tự tìm ra đáp án, ánh mắt con sáng bừng lên vì tự hào. Cảm giác ấy là thứ không lời giảng giải nào của người lớn có thể mang lại.
Chúng tôi hiểu không phải phụ huynh nào cũng có đủ thời gian để làm điều này mỗi ngày. Nhưng chỉ cần vài phút kiên nhẫn thật sự, thay vì hàng giờ vừa kèm con vừa sốt ruột, hiệu quả mang lại theo thời gian sẽ khác biệt rất nhiều.
Nhìn lại chặng đường làm việc cùng hàng trăm gia đình, chúng tôi nhận ra không có công thức chung nào cho việc đồng hành cùng con học toán. Mỗi đứa trẻ có một nhịp học riêng, một nỗi sợ riêng và cần một cách tiếp cận riêng.
Điều chúng tôi mong nhất qua bài viết này là phụ huynh bớt áp lực hơn trong hành trình cùng con học toán. Hãy kiên nhẫn, hãy quan sát và hãy để con được sai trước khi đúng. Nếu bạn cần thêm tài liệu hay phương pháp cụ thể cho từng độ tuổi, hãy ghé trang chủ Toán Tuổi Thơ để cùng chúng tôi tìm lộ trình phù hợp nhất cho con.
