Tuần trước, một phụ huynh nhắn tin nhờ chúng tôi giải thích khái niệm toán học bằng ngôn ngữ trẻ em để giúp con hiểu phép nhân, giọng khá lo lắng. Chị kể con gái lớp 3 của chị thuộc làu bảng cửu chương từ đầu năm học. Vậy mà tối hôm trước, bé ngồi khóc vì không tính được 7 nhân 8 trong một bài toán đố.
Chúng tôi không bất ngờ. Đây là tình huống bên mình gặp gần như mỗi tháng khi trò chuyện cùng phụ huynh. Trẻ thuộc số nhưng không hiểu phép nhân đang làm gì. Bài viết này, chúng tôi muốn giải thích khái niệm toán học bằng ngôn ngữ trẻ em, cụ thể là phép nhân, để bé hiểu trước, thuộc sau, nhớ lâu và làm bài tự tin hơn.
Nhiều trẻ học thuộc bảng cửu chương nhưng không hiểu bản chất phép nhân
Cách học phổ biến nhất hiện nay là cho trẻ đọc đi đọc lại bảng cửu chương đến khi thuộc lòng. Cách này không sai, nhưng thiếu một bước quan trọng. Nếu bỏ qua bước hiểu nghĩa, trí nhớ của trẻ chỉ lưu một chuỗi âm thanh, không lưu một phép tính có logic bên trong.
Hậu quả dễ thấy nhất là trẻ quên rất nhanh sau khi kiểm tra xong. Học vẹt giống như ghi âm một đoạn nhạc rồi phát lại, không phải hiểu và tính lại được. Chỉ cần vài tuần không ôn, nhiều bé quên sạch, phải học lại từ đầu.
Vấn đề còn nằm sâu hơn khi bé gặp bài toán ở dạng khác quen thuộc. Bé thuộc “6 nhân 4 bằng 24”. Nhưng bé lại lúng túng trước câu hỏi “một hộp có 4 viên kẹo, 6 hộp thì có bao nhiêu viên”. Đó là dấu hiệu bé chưa hiểu phép nhân đang mô tả điều gì trong đời thực. Chúng tôi từng gặp tình huống tương tự khi giải thích phân số cho trẻ theo cách dễ hình dung. Một phụ huynh học kinh nghiệm này rồi áp dụng ngược lại cho phép nhân, kết quả bé tiến bộ rõ rệt.
Giải thích khái niệm toán học bằng ngôn ngữ trẻ em: bắt đầu từ phép nhân
Cách đơn giản nhất chúng tôi hay hướng dẫn phụ huynh là liên hệ phép nhân với phép cộng lặp lại. “3 nhân 4” chính là “4 cộng 4 cộng 4”, chỉ là cách viết gọn hơn. Khi trẻ tự cộng ra kết quả một vài lần, con sẽ nhận ra quy luật đang lặp lại. Đó không phải một con số ai đó bắt ghi nhớ.
Chúng tôi thường gợi ý phụ huynh giải thích khái niệm toán học bằng ngôn ngữ trẻ em, nghĩa là dùng ví dụ đời thường quen thuộc thay vì định nghĩa hàn lâm. Đây cũng là cách bên mình từng trình bày trong bài phương pháp giải thích các khái niệm toán cho trẻ. Với phép nhân, ví dụ dễ hình dung nhất là đếm nhóm đồ vật quen thuộc trong nhà.
Bạn có thể lấy kẹo, viên bi hoặc que tính, chia thành từng nhóm bằng nhau. Sau đó, để con tự đếm và tự cộng. Ví dụ xếp 3 nhóm, mỗi nhóm 5 viên bi, rồi hỏi con tổng có bao nhiêu viên. Khi bé tự tay xếp và đếm, con sẽ thấy phép nhân không phải điều gì trừu tượng. Đó chỉ là cách đếm nhanh cho nhiều nhóm giống nhau. Bé sẽ nhớ điều này lâu hơn nhiều so với việc đọc thuộc một dòng chữ số.
Cách luyện tập giúp con nhớ bảng cửu chương tự nhiên hơn
Sau khi con đã hiểu bản chất, bước tiếp theo là luyện cho nhớ nhanh và chính xác. Chúng tôi không khuyến khích bắt trẻ ngồi học thuộc suốt một buổi. Cách này dễ gây áp lực và khiến con sợ môn toán. Thay vào đó, các trò chơi có giai điệu hoặc vần điệu thường hiệu quả hơn hẳn.
Một số phụ huynh bên mình từng hướng dẫn đã biến việc ôn bảng cửu chương thành trò chơi nhẹ nhàng mỗi ngày, ví dụ như:
- Biến bảng cửu chương thành bài hát ngắn, hát cùng con mỗi tối trước khi ngủ.
- Chơi trò tung bóng, mỗi lần bắt bóng phải đọc nhanh một phép tính.
Trẻ tiếp thu tốt hơn khi không cảm thấy đang “bị học”, mà đang chơi cùng người thân.
Thời điểm luyện tập cũng quan trọng không kém cách luyện. Chúng tôi khuyên nên ôn ngắn mỗi ngày, khoảng 10-15 phút, thay vì dồn vào cuối tuần học một lúc nhiều bảng. Việc chọn bảng nào nên học trước, bảng nào học sau còn phụ thuộc vào độ tuổi của bé. Tốc độ tiếp thu của từng bé cũng là yếu tố cần cân nhắc. Điều này bên mình có phân tích kỹ hơn trong lộ trình học toán theo từng giai đoạn tuổi của trẻ.
Ngoài việc luyện ở nhà, một số trung tâm dạy toán tư duy còn tự làm bộ thẻ số, đồ chơi ghép nhóm. Sản phẩm này thường được bán thêm cho phụ huynh khác có nhu cầu. Khi mở rộng sang bán hàng online, việc có một trang giới thiệu sản phẩm rõ ràng, dễ đặt mua trở nên cần thiết. Một vài đối tác của chúng tôi từng tham khảo mẫu https://mona.media/thiet-ke-website-ban-hang/ khi bắt đầu bán bộ học liệu toán cho trẻ.
Kết luận
Bảng cửu chương không phải kẻ thù của trẻ nhỏ, chỉ là cách dạy sai thứ tự đang khiến nhiều bé sợ hãi. Hiểu trước, thuộc sau, con sẽ nhớ lâu hơn và biết vận dụng vào bài toán thực tế. Con sẽ không chỉ trả bài đúng rồi quên ngay hôm sau.
Nếu con bạn đang học thuộc mà vẫn hay nhầm lẫn, hãy tạm dừng vài ngày, quay lại với những nhóm đồ vật quen thuộc trong nhà. Đếm cùng con, cộng cùng con, để phép nhân trở thành điều bé tự hiểu ra, không phải điều bị ép nhớ.
