Nhiều phụ huynh từng bối rối khi con hỏi “tại sao ba phần tư lại bé hơn một” nhưng giải thích mãi mà con vẫn ngơ ngác nhìn lại. Việc giải thích khái niệm toán học bằng ngôn ngữ trẻ em không đơn giản là nói chậm hơn hay lặp lại nhiều lần, mà cần một cách tiếp cận hoàn toàn khác với cách người lớn vẫn quen dùng.
Vì sao trẻ khó hiểu khái niệm toán học trừu tượng
Chúng tôi nhận thấy nguyên nhân phổ biến nhất khiến trẻ bối rối trước một khái niệm toán học mới chính là việc người lớn vô tình giải thích bằng chính ngôn ngữ mà mình quen dùng, đầy thuật ngữ và cách diễn đạt trừu tượng. Khi nghe “phân số là tỷ lệ giữa tử số và mẫu số”, một đứa trẻ bảy tuổi hoàn toàn không có hình dung cụ thể nào để bám vào, dẫn đến việc chỉ học thuộc mà không thực sự hiểu bản chất.
Bên cạnh đó, nhiều bài giảng toán học thiếu hẳn ví dụ gần gũi với đời sống thường ngày của trẻ. Một bài toán về phép chia được trình bày dưới dạng con số khô khan sẽ khó tạo được sự kết nối, trong khi nếu gắn với việc chia bánh cho các bạn trong lớp, trẻ sẽ dễ hình dung hơn rất nhiều vì đó là tình huống các con từng trải qua thực tế.
Cách giải thích khái niệm toán học đơn giản, dễ hiểu
Dùng đồ vật quen thuộc để minh họa phép tính
Một trong những cách hiệu quả nhất mà chúng tôi thường gợi ý cho phụ huynh là sử dụng chính những đồ vật xung quanh nhà để minh họa cho phép tính. Que kem, viên kẹo, hay đơn giản là những chiếc cúc áo đều có thể trở thành công cụ trực quan giúp trẻ đếm, cộng, trừ mà không cảm thấy đang học một môn khô khan.
Với khái niệm phân số, thay vì giải thích bằng định nghĩa, bạn có thể cắt một quả cam thành từng phần và hỏi con xem mỗi miếng chiếm bao nhiêu phần của cả quả. Cách làm này giúp trẻ nhìn thấy tận mắt mối quan hệ giữa các phần và tổng thể, điều mà lời giải thích bằng ngôn ngữ trừu tượng khó lòng truyền tải được.
Kể chuyện hóa bài toán thay vì đọc đề khô khan
Trẻ em vốn dĩ rất thích nghe kể chuyện, và việc biến một bài toán thành câu chuyện nhỏ có nhân vật, có tình huống cụ thể sẽ khiến trẻ hào hứng giải quyết hơn nhiều so với việc chỉ đọc đề bài theo đúng văn phong sách giáo khoa. Thay vì “5 cộng 3 bằng bao nhiêu”, bạn có thể kể rằng chú thỏ có năm củ cà rốt, bạn thêm cho chú ba củ nữa, vậy chú thỏ có tất cả bao nhiêu củ.
- Chọn nhân vật quen thuộc mà con yêu thích để đưa vào câu chuyện toán học.
- Gắn tình huống trong câu chuyện với hoạt động thường ngày của con.
- Thay đổi số liệu trong câu chuyện để tạo nhiều bài tập khác nhau từ cùng một cốt truyện.
Áp dụng cách giải thích này khi kèm con học ở nhà
Đặt câu hỏi gợi mở thay vì đưa đáp án ngay
Khi con gặp khó khăn với một bài toán, phản xạ tự nhiên của nhiều phụ huynh là đưa ra đáp án luôn cho nhanh. Nhưng chúng tôi cho rằng cách hiệu quả hơn là đặt những câu hỏi gợi mở, chẳng hạn hỏi con nghĩ nên bắt đầu từ đâu, hay nếu có ít hơn một chút thì kết quả sẽ thay đổi như thế nào. Việc này giúp con tự tìm ra hướng giải, từ đó nhớ lâu hơn nhiều so với việc chỉ được cho biết đáp số.
Chúng tôi từng đồng hành cùng một phụ huynh có con đang gặp khó khăn với phép chia có dư, và chỉ bằng cách kiên nhẫn hỏi lại “nếu chia hết thì còn dư không con nhỉ”, đứa trẻ đã tự nhận ra vấn đề mà không cần người lớn giảng giải quá nhiều. Nhiều trường học hiện nay cũng đang tìm hiểu thêm hướng đi mới trong giảng dạy, chẳng hạn tham khảo những lưu ý khi trường học chọn đơn vị công nghệ hỗ trợ, để việc kèm học sinh tại lớp lẫn tại nhà được đồng bộ và hiệu quả hơn.
Kiên nhẫn diễn giải lại theo nhiều cách khác nhau
Không phải cách giải thích nào cũng phù hợp với mọi đứa trẻ ngay từ lần đầu tiên. Có bé hiểu ngay qua hình ảnh trực quan, nhưng có bé lại cần một câu chuyện dài hơn mới nắm được vấn đề. Sự kiên nhẫn diễn giải lại theo nhiều cách khác nhau, thay vì lặp lại y nguyên một cách nói khi con chưa hiểu, chính là chìa khóa giúp trẻ dần dần tiếp cận được khái niệm toán học một cách tự nhiên.
Việc kiên trì đồng hành cùng con học toán tại nhà, dù đôi khi tốn thời gian, cũng đáng được nhìn nhận như một khoản đầu tư dài hạn cho tư duy của trẻ, tương tự cách nhiều đơn vị giáo dục hiện nay đang áp dụng thêm công nghệ để hỗ trợ giảng dạy, chẳng hạn tham khảo thêm cách tự động hóa quy trình quản lý bằng công nghệ mới mà một số trường học đang thử nghiệm để giảm tải công việc hành chính, dành nhiều thời gian hơn cho việc kèm cặp học sinh.
| Khái niệm toán học | Cách giải thích trừu tượng | Cách giải thích gần gũi với trẻ |
|---|---|---|
| Phân số | Tỷ lệ giữa tử số và mẫu số | Cắt quả cam thành từng phần và đếm cùng con |
| Phép cộng, phép trừ | Công thức số học trên giấy | Kể chuyện có nhân vật quen thuộc kèm số lượng cụ thể |
| Phép chia có dư | Định nghĩa thương số và số dư | Chia kẹo cho các bạn và hỏi còn thừa mấy viên |
Nếu bạn đang tìm thêm những gợi ý về phương pháp học toán phù hợp với từng độ tuổi của con, có thể tham khảo thêm thông tin từ các đơn vị giáo dục khác trong hệ thống như chuyên trang giáo dục mầm non hoặc trang thông tin giáo dục bậc trung học cơ sở để có cái nhìn toàn diện hơn về hành trình học tập của con qua từng giai đoạn.
Kết luận
Giải thích đúng ngôn ngữ của trẻ, thay vì áp dụng cách tư duy của người lớn, giúp những khái niệm toán học vốn khô khan trở nên dễ hiểu và thú vị hơn hẳn trong mắt con. Chỉ cần kiên nhẫn quan sát cách con tiếp nhận thông tin và linh hoạt thay đổi phương pháp diễn giải, phụ huynh hoàn toàn có thể biến giờ học toán tại nhà thành khoảng thời gian vui vẻ thay vì áp lực. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm những phương pháp đồng hành cùng con học toán hiệu quả, đừng ngần ngại khám phá thêm các bài viết khác của chúng tôi.
